སྐྱ་རེངས་ན་གཞོན་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

ར་ས་ཕོ་ཉས་དཔར་ཡང་བླངས། ཀ༽ཀ་བ་མང་པོས་མཁའ་དབྱིངས་སུ་སྟེགས་པའི་ཆུ་སྒྲོམ་ཆེན་པོ་དེའི་འོག ལྕགས་དོང་ལ་ཚོན་དམར་བྱུགས་པའི་རླངས་རྫས་ཀྱི་ཁང་ཆུང་དེའི་འཁྲིས་སུ། ཀྱོག་ཀྱོག་གི་ལམ་འགུག་དེར་བསྐྱོད་པའི་དུས། རྡོག་པའི་བརྫིས་ལ་ཉེ་བའི་ཁྱི་གུ་ཆུང་ཆུང་འགའ་ཤས་གཅིག་གིས་གཅིག་རུམ་ནས་ཉལ་བསྡད་པ་མཐོང་བས། ཁོ་བོའི་སེམས་སུ་དངངས་སྐྲག་སྐྱེས་ནས་ཁ་ནས་་་ཨ་ཙི་ཁྱི་ཕྲུག་དེ་ཚོ་རྫིས་མི་ཡོངས་་་ཞེས་ཤོར་ཞིང་ཡང་ཡང་ཕྱི་བལྟས་བྱས་ནས་སོང་། ཁ༽ཁ་རྩངས་ཡང་ལམ་དེར་ཆས་པའི་དུས། ཁྱི་གུ་དེ་ཚོ་དེ་སྔ་བཞིན་ལམ་གྱི་ཟུར་ཞིག་ཏུ་ཉལ་ནས་འདུག་ཅིང་། འོན་ཀྱང་ཟུར་གཞན་ཞིག་ཏུ་ཁྱི་མོ་ཞིག་ཉལ་ནས་འཕྱང་བཞིན་འདུག་པས། དེའི་ཉེ་འཁྲིས་ཀྱི་ཁང་ཆུང་ཞིག་ཏུ་ད་ལྟ་སྡོད་བཞིན་པའི་ངའི་གྲོགས་པོ་ཞིག་གིས་ཁྱི་མོ་དེ་ཁྱི་གུ་དེ་ཚོའི་ཨ་མ་རེད་དེ། ཨ་མ་བཞིན་དུ་བལྟ་སྐྱོང་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཞེས་ལབ་སོང་། ག༽ག་པར་ག་པར་ཞེས་ངའི་ཁ་ནས་ཡིད་མ་ཆེས་པའི་རྣམ་འགྱུར་འཐོན་དུས། ངའི་གྲོགས་པོ་དེས་དངོས་གནས་རེད། ཁ་སེང་ཉིན་ཞིག་གི་སྔ་དྲོར་འདིར་ཁྱི་ཕྲུག་བཞི་ཐམ་པ་གཡུགས་ནས་འདུག རྗེས་སུ་ཁྱི་མོ་དེས་བདག་པོ་སྤྲད་སོང་། རྗེས་སུ་ཁྱི་ཕྲུག་གཅིག་ཤི་སོང་བས་ཁྱི་མོ་དེས་ཁྱི་ཕྲུག་ཤི་བའི་རོ་ཡང་ས་བྲུས་ནས་ཕ་གིར་སྦས་སོང་ཟེར་ནས་གློག་ཞུ་རྒྱབ། དངོས་གནས་རང་ཕ་གིར་ས་བྲུས་ཤུལ་འདུག ཡང་ཁོས་བརྗོད་དོན། སྙིང་རྗེ་ཁྱི་མོ་འདི། སྤྱིར་བཏང་མོ་རང་ནད་པ་རེད་འདུག མོའི་མཇུག་མར་རྨ་འདོན་ནས་ཕྱེད་ཀ་ཆད་འདུག ད་དུང་མཇུག་མ་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་ཡོད་པ་དེ་ཡང་རྨ་འདོན་ནས་འདུག་ཟེར། ང༽ང་ཡིས་དེ་དུས་གཞི་ནས་གཅིག་དྲན། བདུན་ཕྲག་གཅིག་གཉིས་ཤིག་གི་སྔོན། ཁོ་བོ་དང་གྲོགས་པོ་ཞིག་ལམ་དུ་ཆས་པའི་དུས་གྲྭ་ཚང་གི་ཕྱག་ཁང་མདུན་དུ་ཁྱི་མོ་ཞིག་གིས་ང་གཉིས་ཀྱི་སར་འོང་ནས་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་དང་ངུ་བའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་བཞིན་འདུག དེ་དུས་ངའི་གྲོགས་པོ་དེས་ཁྱི་མོ་དེའི་མགོ་ལ་བྱུགས་བྱུགས་བྱས་སོང་། ངས་ཀྱང་ཁ་ནས་སྙིང་རྗེ། ཁྱི་མོ་དེ་ཚོ། ག་དུས་ཡིན་ནའང་ཁྱི་མོ་དེ་ཚོར་དཀའ་ངལ་རེད། དཔེར་ན། དང་པོར་མི་ཞིག་གིས་ཁྱི་ཞིག་ཉར་འདོད་ཚེ་ཕོ་ཁྱི་དགོས་པ་དང་མོ་ཁྱི་ཡིན་ན་ཧ་ལམ་ཉར་དཀའ་བ་རེད། བར་དུ་ལམ་ཟུར་གྱི་ཁྱི་ཚང་མས་ཐུབ་ཚོད་གཤེད། ཐ་མར་ཁྱི་ཕྲུག་མང་དག་ཅིག་སོ་སོ་གཅིག་པུས་གསོ་དགོས་པ་དང་། ཁྱི་ཕྲུག་དེ་ཚོ་རང་མགོ་འཐོན་མཚམས་གང་དགར་ཕྱིན་ནས་ཚུར་བལྟ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་སུ་ཡང་མེད། ཅེས་ལབ་ཤོར། ཅ༽ཅ་ཅོའི་གཏམ་རྙོག་བོར་ནས་མདོ་དོན་བཤད་ན། གོང་གསལ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་གནས་ཚུལ་དེར་བལྟས་ཚེ། སེམས་པ་བཟང་ན་མི་ལས་ཁྱི་ལྷག་ཟེར་ནའང་ཆོག་པ་འདུག གང་ཡིན་ཟེར་ན། གོང་གསལ་ཁྱི་ཕྲུག་དེ་ཚོ་མིས་གཡུགས་པ་དང་། ཁྱིས་བདག་པོ་རྒྱབ་པ་རེད། སོམས་དང་། ལུས་པོ་ཁྱི་ཡིན་ནའང་སེམས་པ་མི་ལས་བཟང་བ་འདུག ང་ཚོས་གོང་གསལ་དངོས་བྱུང་དེར་བསམ་བློ་བཏང་ན། ལམ་ཉམས་ལེན་བྱེད་དུས་ཀྱང་། མ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཟེར་དུ་སྐྱེས་པའི་ཨ་མ་རྐྱང་པར་བསམ་བློ་གཏོང་མི་དགོས་པར་གོང་གསལ་ཁྱི་མོ་དེ་ལྟ་བུའི་གསོ་བར་བྱེད་པའི་མ་ཡང་བསམ་བློ་གཏོང་ཆོག་པ་འདུག་ལ། རྒྱུན་དུ་སྔོན་བྱོན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་ཐར་ལྟར་་དུ་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་དང་བཅས་པ་སྦྱིན་པ་བཏང་མི་ཐུབ་ཀྱང་། ཁྱི་མོ་དེ་བཞིན་དུ་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་དང་ཕན་སེམས་ཀྱི་བསམ་བློ་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་འདུག གྲོགས་པོ་ཚོས་སྐྱ་རེངས་དྲ་ཚིགས་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཕེབས་ནས་རྩོམ་ཡིག་གནང་རོགས།

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་རྩོམ། ནང་པའི་ཆོས་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གཏིང་ཟབ་ལ། ལག་ཏུ་བླང་བདེ་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་ཡང་མི་རིགས་གཅིག་དང༌། ཡུལ་གཅིག་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་མ་ཡིན་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ལ་གསུངས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ཡིན། ནང་ཆོས་ནི་བློ་རབ་འབྲིང་མཐའ་གསུམ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། རང་གི་བློ་ནུས་དང་འཚམས་པའི་ཉམས་ལེན་ཆོག་པའི་ཐབས་ཤེས་འཇུག་པ་བདེ་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ངོས་རང་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་སློབ་གཉེར་གྱི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ད་ཆ་རང་ལོ་དྲུག་ཅུ་རེ་གྲངས་ལ་སླེབས་ཡོད་ཀྱང༌། ད་དུང་ནང་ཆོས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་མཐར་ཕྱིན་པ་ཞིག་རྙེད་མེད་པས་མུ་མཐུད་ཐོས་བསམ་སྒོམ་སྒྲུབ་ལ་འབད་པ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་པ་དང༌། མཁས་དབང་ཁག་ཅིག་གིས་ནང་ཆོས་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚན་རིག་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ནང་དུ་དད་པ་དང༌། ཡིད་ཆེས་གཙོ་བོར་མ་བསྟན་པར་རྒྱུ་མཚན་དང་ཉམས་མྱོང་ཚད་མ་གཞི་ལ་བཞག་སྟེ་ཐར་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་ཚུལ་རྩལ་དུ་བཏོན་པའི་གནད་དོན་ལ་གཞིགས་ན་ནང་ཆོས་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚན་རིག་རེད་ཅེས་བརྗོད་འོས་པ་ལྟ་བུ་རེད། དེ་ཡང་ནང་ཆོས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཁས་ལེན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། དེ་གཞིར་བཞག་སྟེ་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་པའི་སྲོལ་ཡང་ཡོད་སྟབས་དེང་སང་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ནང་ཆོས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ལྟར་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བའི་གྲུབ་མཐའ་ནི། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་དབང་གིས་རྒྱུ་མཚན་དང༌། རིག་པ་ཡང་དག་གིས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་འོས་པ་དང་བྱེད་ཆོག་པ་བཅས་ཀྱི་གདེང་དང་ལྡན་པའི་སྐྱོན་བྲལ་གྱི་ཆོས་ཤིག་ཡིན་པར་བརྟེན་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང༌། དགེ་སློང་དག་གམ་མཁས་རྣམས་ཀྱིས།།སྲེག་བཅད་བརྡར་བའི་གསེར་བཞིན་དུ།།ལེགས་པར་བརྟག་ལ་ང་ཡི་བཀའ།།བླང་བར་བྱ་ཡི་གུས་ཕྱིར་མིན།།ཞེས་གསལ་པོ་གསུངས་ཡོད། དེ་ཡང་ནང་ཆོས་དང༌། ཚན་རིག་གཉིས་ཀས་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་འབེབས་སྐབས། ཐོག་མར་མངོན་སུམ་ཚད་མས་ཇི་ལྟར་གཞལ་བའི་དོན་རྣམས་གཞི་ལ་བཞག །དེ་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དོན་རྣམས་དངོས་སྟོབས་རིག་པ་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་སྒོ་ནས་དཔོག །ཇི་ལྟར་དཔགས་པའི་གནད་རྣམས་དོན་ལ་གནས་མིན་མཐར་མངོན་སུམ་གྱི་མྱོང་བ་ལ་གཏུགས་ཏེ་ར་སྤྲོད་བྱེད་པ་སོགས་ཇི་ལྟར་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ལ་དཔྱོད་ཚུལ་ཐོག་མཐུན་ཆ་ཆེན་པོ་ཡོད།དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ་ནས་བཟུང་རིམ་པས་དངོས་པོའི་ཚན་རིག་ཡར་རྒྱས་སོང་བའི་སྐབས་སུ་ཆོས་ལུགས་འགའ་ཤས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མཁན་ཉུང་དུ་ཕྱིན་པ་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་ཕྲན་བུ་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་ནང་ཆོས་ནི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གཙོ་བཟུང་བྱེད་མཁན། རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ཚན་རིག་སོགས་ཀྱིས་མི་གནོད་པར་མ་ཟད། ཧ་ཅང་མཐུན་པོ་ཡོད། དཔེར་ན། དངོས་པོའི་ཚན་རིག་པ་སྙན་གྲགས་ཅན། ནེའུ་ཀྲོན་(Newton)དང༌། ཌར་ཝིན་(Darwin)སོགས་ཀྱིས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་གསར་དུ་རྙེད་པའི་འབྱུང་བའི་འཐེན་ཤུགས་དང༌། གཡོ་འགུལ་གྱི་འགྲོ་སྟངས། རླན་དང་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ནུས་པ། ལུས་ཀྱི་ཆགས་ཚུལ་དང༌། ནད་འབུའི་ཚན་རིག་སོགས་རྣམ་གཞག་མང་པོ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མངོན་པ་དང༌། དགའ་བོ་མངལ་འཇུག །མདོ་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་སོགས་གཞུང་མང་པོ་ནས་གསུངས་པ་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཡོད་ལྷག་པར་ཕྱིས་ཀྱི་ཚན་རིག་པ་ཀུན་གྱི་ཡང་རྩེ་ཨན་ཤེ་ཀྲ་ཡིན་(Einstien)གྱིས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་གསར་དུ་རྙེད་པའི་དངོས་པོའི་རྟེན་འབྲེལ་རྣམ་གཞག་དེ་དག་ནི་(Theory of Relativity)དེའི་གོང་གི་མཁས་པ་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་ལས་ལྡོག་པའི་ཚན་རིག་གི་ལྟ་བ་གསར་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་དངོས་པོའི་རྟེན་འབྲེལ་རིག་པ་དེ་དང༌། ལོ་ཉིས་སྟོང་གོང་གསུངས་པའི་དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གསུང་རྟེན་འབྱུང་གི་ལྟ་བ་གཉིས་སྒོ་དུ་མ་ནས་ཆ་མཚུངས་པ་ཡོད།དེ་བཞིན་ཚན་རིག་གིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་འགྲོ་སྟངས་(Astronomy)དང༌། རྡུལ་ཕྲན་ཕྲ་མོའི་ངོ་བོ་ངོས་འཛིན་ཚུལ་སྐོར་(atomicparticles)རྩ་ཁམས་རིག་པ་དང༌། སྐྱེ་དངོས་རིག་པ་(Neurobiology)འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་(Cosmology)དངོས་ཁམས་རིག་པ་(Physics)ྲལྷག་དོན་ཨན་ཤེ་ཀྲ་ཡིན་གྱི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ་(Max Planck, Niels Bohr, Heisenberg)ནས་ཆེས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་དུམ་བུའི་ལྟ་བར་(Quantum Theory)འགྲེལ་བཤད་བྱེད་ཚུལ་སོགས་དེ་དག་ནང་པའི་གཞུང་ནས་གསུངས་པ་དང་བསྡུར་ན་མཐུན་པོ་ཡོད། ད་བར་རྡ་རམ་ས་ལར་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཁག་ཅིག་མཉམ་དུ་ངོས་ནས་ནང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་གི་ལྟ་ཚུལ་སྐོར་བསམ་ཚུལ་བརྗེ་ལེན་གྱི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་“སེམས་དང་སྲོག་(Mind & Life )ཅེས་པ་ཐེངས་བདུན་ཚོགས་པ་ཡིན། གཞན་ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་སྐབས་ཚན་རིག་པ་འབྲེལ་གཏུགས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་བློ་བསྐྱེད་འཕེལ་བའི་བགྲོ་གླེང་གི་གོ་སྐབས་མང་པོ་བྱུང༌།དེ་བཞིན་ཕེ་རོ་ཨིཊ་(Freud)དང་ཡུང་(Jung)སོགས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་(Psychology)ཞེས་མིའི་སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ཆུང་དུས་ཕ་མ་གཉིས་དང༌། ཁྱད་པར་མ་ཡིས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་སྟངས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ཚུལ་དང༌། ཡང་རང་གི་ཕ་མེས་ཚོའི་ཤེས་རིག་དང༌།…

ཆོས་མཐུན་དང་ཆོས་མིན་གྱི་བྱ་བའི་སྐོར། བོད་ཀྱི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལས་དོན་འདི་སྤྱིར་བཏང་གི་ཆབ་སྲིད་ལས་དོན་དང་མི་འདྲ་བར། བོད་མི་རིགས་དང༌། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་བཟང་པོ་སླར་ཆུད་ཐབས་བྱེད་པ་ཡིན། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནི་སྙིང་རྗེ་རྩ་བར་གྱུར་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཡིན། རིག་གཞུང་འདིས་རང་རེའི་ནང་པ་རྣམས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཆོས་ལ་དད་པ་མེད་མཁན་རྣམས་ལའང་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཡིན། དེས་མ་ཚད་སྲོག་ཆགས་སྤྱི་ལ་བདེ་སྐྱིད་སྐྲུན་གྱི་ཡོད། དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་བདེ་སྐྱིད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན་ང་རང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་དགེ་སློང་ཞིག་གི་བྱ་བ་དེ་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པའི་ལམ་དང༌། མི་ཚེ་དོན་དང་ལྡན་པ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་སྙམ་ནས་འགན་ཁུར་བླངས་ཏེ་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་ཧུར་ཐག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཆོས་སྲིད་ཟུང་དུ་འབྲེལ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ལས་ཀ་བྱ་རྒྱུ་འདི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ཆགས་ཡོད། ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་གི་དུས་སྐབས་འདིར་བླ་མ་དགེ་བཤེས་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ནུས་པ་ཡོད་མཁན་ཚོར་དེ་ལྟར་གནང་དགོས་ཞེས་འབོད་བསྐུལ་ཞུ་གི་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་པ་ཁྱིམ་པ་ཚོས་ཉིན་རེ་རང་གི་ནུས་པ་བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ སྤྱི་དོན་ལ་བཏང་གི་ཡོད་ན། རྟེན་རབ་བྱུང་ཚོས་ཉུང་མཐར་བརྒྱ་ཆ་ ༧༥ གཏོང་ཐུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཡོད་པ་ཡིན། དེར་བརྟེན་ངོས་ནས་བླ་མ་དགེ་བཤེས་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ཕན་ནུས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་མཁན་ཚོར་བོད་དོན་ཐོག་འགན་བཞེས་དགོས་པ་ལས་ང་ཆོས་པ་ཡིན། ཆབ་སྲིད་ཤེས་ཀྱི་མེད། མགོ་འཚོད་ཀྱི་མེད་ཅེས་བརྗོད་ན་མི་འགྲིགས་ཞེས་འབོད་བསྐུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། གྲོགས་པོ་ཚོས་སྐྱ་རེངས་དྲ་ཚིགས་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཕེབས་ནས་རྩོམ་ཡིག་གནང་རོགས།