སྐྱ་རེངས་ན་གཞོན་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

དེ་སྔོན་ཁོ་བོས་ཁྱི་མོ་ནད་པ་ཞིག་གིས་ཁྱི་ཕྲུག་འགའ་ཤས་གསོས་ཕྲུག་ཏུ་ཉར་བའི་དངོས་འབྲེལ་གྱི་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་ཁྱར་ཁྱོར་ཞིག་བྲིས་པ་ལས།  བྱམས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲོགས་པོ་ཀླུ་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀས་ཁྱི་མོ་དེར་སྨན་བཅོས་དང་ཁྱི་ཕྲུག་དེ་ཚོ་གཙོ་གྱུར་གྱི་དགོན་པའི་གསེབ་གྱི་ཁྱི་དེ་ཚོར་ཕན་རེས་ཨ་སྒོར་༢༠༠ (དེ་དུས་ཧིན་སྒོར་བརྒྱད་སྟོང་ཡན་མན་གཅིག་འདུག) བསྐུར་སོང་།  ཁོ་བོས་ཁོང་གི་རེ་འདོད་བཞིན་གྲོགས་པོ་འགའ་ཤས་རོགས་སུ་འབོད་ནས་ཁྱི་མོ་དེར་སྨན་བཅོས་གང་མཚམས་དང་། དེ་བཞིན་ཁྱི་ཕྲུག་དེ་ཚོར་ཤ་གཟན་འོ་མ་སོགས་སྦྱིན་པར་བྱས་པ་ཡིན།  ཕྱིས་སུ་ཁྱི་ཕྲུག་རྣམས་རང་མགོ་འཐོན་ཞིང་ཁྱིའི་མ་གཡར་དེ་ཡང་དྲག་བསྐྱེད་བྱུང་མཚམས་ཁོང་ཚོ་ས་གནས་གཞན་དུ་ཕྱིན་ནས་དེ་སྔའི་ས་གནས་དེར་བསྡད་མེད་པར་སོང་།  ད་དུང་དངུལ་གང་མཚམས་ལྷག་འདུག་པ་དེ་དག་དགོན་པའི་སང་ལམ་གྱི་ཁྱི་རྔོ་ཅན་དེ་ཚོར་ཕན་ཆེད།   རྔོ་སྨན་རིལ་བུ་ཕོན་ཆེ་ཙམ་ཉོས་ནས་ཤ་དང་ལྷན་དུ་སྦྱིན་པར་བྱས།  དེ་བཞིན་སྐབས་རེ་ཁྱི་རྨ་ཅན་དེ་འདྲ་མཐོང་དུས་དེའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་མི་དེ་ཚོར་དངུལ་ཏོག་ཙམ་བཞག་པ་སོགས་བྱས་པ་ཡིན།  འོན་ཀྱང་ཉེ་ལམ་ཁོ་བོ་གནས་གཞན་དུ་འགྲོ་དགོས་པར་སོང་། འགྲོ་འགྲོན་ཁམས་གཙང་བཟོ་འདོད་བྱུང་བས།  ཁྱིའི་ཆེད་དུ་བསྐུར་བའི་དངུལ་དེ་དག་ཁྱི་འབའ་ཞིག་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་དུ་དངུལ་ལྷག་དེ་དག་གིས་ཁྱིའི་རྔོ་སྨན་བྱུང་རྫས་དང་ཡིག་ཙེ་གང་ཐོབ་(བཅུ་གྲངས་ཡོད།)ཉོས་ནས་བཞག་ཡོད་པས།  མོན་གྷོ་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་ཅན་གྱི་གཟིམ་ཁྱི་ཕུད་ཉམ་ཆུང་གི་ཁྱི་འཁྱམ་རྔོ་ཅན་དེ་འདྲར་གཟུགས་པོ་བཀྲུ་བ་སོགས་ཀྱི་རོགས་རམ་གནང་བློ་ཡོད་ཚེ། མོན་གྷོ་གཞིས་གྲོང་གསུམ་པའི་བསྟན་པ་བློ་གྲོས་ཚོང་ཁང་ལ་འབྲེལ་བ་གནང་ན། རྔོ་སྨན་གང་ལྷག་དེ་དག་ལས་རིན་མེད་འབུལ་ཡོང་། གྲོགས་པོ་ཚོས་སྐྱ་རེངས་དྲ་ཚིགས་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཕེབས་ནས་རྩོམ་ཡིག་གནང་རོགས།

ར་ས་ཕོ་ཉས་བྲིས། གནའ་སྔ་མོ་ལུང་པ་ཞིག་གི་ཕུག་ལ་ལུག་བརྒྱ་ཕྲག་ཡོད་པའི་འབྲོག་པ་ཞིག་པ་ཡོད། ནམ་ཞིག་འབྲོག་པ་དེས་ལུང་པའི་འདའ་ནས་གནའ་མ་ཞིག་ལེན་པ་རེད། དེ་ནས་བཟུང་འབྲོག་སར་དེར་མཚན་མོ་རླུང་འཚུབ་སྡང་བ་དང་། ཞོགས་པ་རྟག་པར་འབྲོག་པ་དེའི་ལྷས་ར་ནང་ལུག་རེ་བསད་ནས་བཞག་གི་ཡོད་པས། འབྲོག་པ་དེའི་བསམ་པར་སྤྱང་ཀི་ཞིག་གིས་རྒྱུན་དུ་དེ་ལྟར་བྱེད་ཀྱི་འདུག་དྲན། འོན་ཀྱང་དུས་ཡུན་གང་མཚམས་བར་འབྲོག་པ་དེས་བརྟག་དཔྱད་གང་མང་བྱས་ཀྱང་། ལུང་པ་དེར་སྤྱང་ཀི་དང་གཟིག་སོགས་གཅན་གཟན་སྟུམ་པོ་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་གཏན་ནས་མ་ཐོས་པས། ཡུད་ཙམ་རིང་ཅི་རེད་འདི་རེད་ཟེར་རྒྱུ་མེད་པར་སོམ་ཉིའི་གནས་སུ་ལྷུང་། དེ་ནས་ཉིན་ཞིག་འབྲོག་པ་དེའི་རྨི་ལམ་གྱི་ནང་དུ། ཁོ་རང་གི་གཟའ་ཟླ་དེས་པུ་གུ་ཆུང་ཆུང་གི་མགོ་ཞིག་མནལ་མགོའི་འོག་ཏུ་སྦས་ནས་ཟ་བཞིན་པ་རྨིས་པས་འབྲོག་པ་དེ། ཁོང་ཁྲོ་ཟ་ཐག་ཆོད་ནས་རྨི་ལམ་ནང་དེ་གར་གཟའ་ཟླའི་མགོ་ནས་བཟུང་ནས་ཤུགས་དྲག་བརྡུང་པས་ཧོབ་དེ་གཉིད་སད་དུས་རང་གི་ལག་པའི་ནང་མི་སྤགས་སྦར་ར་གང་ཐོབ་ཡོད་པས། འབྲོག་པ་དེ་ཧ་ལས་ཤིང་ཅུང་ཟད་སྐྲག་ཀྱང་དེ་མུར་རང་གི་གཟའ་ཟླར་ལྟ་བར་སོང་། ཡིན་ནའང་། འབྲོག་པའི་གཟའ་ཟླ་མོ་ནི་གཉིད་ཐུག་པོ་ཁུག་བཞིན་བསྡད་ཡོད་པར་བརྟེན།

ཁ་སང་ཟླ་བ་༤ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་མེ་སོར་གཡས་གཡོན་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་གཞིས་གྲོང་རྣམས་ཀྱིས། མེ་སོར་རྒྱལ་ཁང་མདུན་ཐང་དུ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་༡༡ རྗེ་བཙུན་བསྟན་འཛིན་དགེ་འདུན་མཆོག་རྒྱ་ནག་གིས་གློད་གྲོལ་དགོས་པའི་ངོ་རྒོལ་སྐད་འབོད་བྱས་འདུག གྲོགས་པོ་ཚོས་སྐྱ་རེངས་དྲ་ཚིགས་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཕེབས་ནས་རྩོམ་ཡིག་གནང་རོགས།

ཉམས་ཞིབ་པ་མང་པོས་ཚོར་བ་རྣོ་པོའི་ངང་གཟའ་སྐར་ཕུར་བུའི་Jupiterཟླ་བ་དག་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་བསམ་བློ་གཏོང་བཞིན་ཡོད། ཟླ་བ་དེ་དག་ནི་ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་སྲོག་ཆགས་འཚོ་གནས་ཡོད་པའི་གླིང་ཕྲན་ཡོད་པར་སྒྲུབ་པའི་དཔེ་མཚོན་དུ་འགྱུར་སྲིད་པ་ཡིན། གཟའ་སྐར་ཕུར་བུར་འཁོར་བའི་ཟླ་བ་གསུམ་ཡོད་པ་ནི་་ཡུ་རོ་པ། Europa ཀལ་ལིསེ་ཊོན། Calliston གྷ་ནི་མེ་ཌེ། Ganymede བཅས་ཡིན། ཟླ་བ་དེ་དག་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་འཁྱགས་རོམ་གྱི་ཤུན་པས་འཁྲིགས་ནས་ཡོད་ལ། ཤུན་པ་དེ་དག་གི་འོག་ཏུ་གཤེར་གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ལྟར་ན་རྒྱང་རིང་ནས་ཉི་འོད་སྲབ་མོ་དེ་འཁྱགས་རོམ་གྱི་ཁ་ངོས་སུ་ཕོག་པ་ལས་སྐྱེ་ལྡན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་དང་ནུས་པ་དེ་འདྲའི་འབྱུང་ཁུངས་དག་གྲུབ་སྲིད་པ་ཡིན། ཆ་རྐྱེན་དེ་དག་ནི་ཐག་རིང་གི་གླིང་ཕྲན་ཞིག་ཏུ་སྲོག་ཆགས་གྲུབ་པ་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བར་སྙམ། ཉེ་ཆར་་རྒྱུ་སྐར་ཚན་རིག་པ་ཨ་ཐེ་ནས་Athena པེ་རི་སིའི་དཔྱད་ཞིབ་ཁང་ཞིག་དུ་འདི་ལྟར་བརྗོད་འདུག “ང་ཚོས་སྐབས་ཤིག་རིང་དེ་དག་འཁྱམས་རོམ་གྱི་གཤིན་པོ་ཞིག་ཏུ་བསམས་མྱོང་ཀྱང་། ད་ལྟའི་ཆར་ས་གཤིས་རིག་པའི་འཁོ་ཆས་ཀྱི་དངོས་པོ་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་མང་པོ་གསར་གཏོད་ཐུབ་ཡོད་པར་སོང་། ཉེ་ཆར་ཇུ་སི་JUICEཞེས་པའི་ལས་འགུལ་ཞིག་གི་གྲོས་ཆོད་བྱུང་ཡོད། འདི་ནི་མཁའ་དབྱིངས་འཕུར་གྲུ་བརྟེན་ནས་འཁྱགས་རོམ་གྱི་གཟུགས་སུ་གྲུབ་པའི་ཟླ་བ་གསུམ་པོ་དེའི་གནས་སྟངས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་བརྟག་དཔྱད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར།” ཡང་ཇུ་སི་ཉམས་ཞིབ་ཚོགས་མི་ཨོལ་གྷ་Olgaཡིས་ “ཡུ་རོ་པ་ཡིས་འཛམ་གླིང་ཕྱི་རོལ་དུ་སྲོག་ཆགས་འཚོ་གནས་ཐུབ་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་སྟོན་བཞིན་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། ཡུ་རོ་པའི་ནང་སྦས་ནས་ཡོད་པའི་རྒྱ་མཚོ་དེ་ཐད་ཀར་ཟླ་བ་དེའི་ས་སྙིང་གི་ཕྱི་ཤུན་མེ་རྡོ་སྟེ། ཚྭ་དང་འབྱུང་བ་གཞན་དག་གི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།” ཟེར་འདུག གྲོགས་པོ་ཚོས་སྐྱ་རེངས་དྲ་ཚིགས་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཕེབས་ནས་རྩོམ་ཡིག་གནང་རོགས།

ཉེ་ཆར་སྦེཀ་སེ་ཊར་Baxter་ཟེར་བའི་བཟའ་མི་ཁྱོ་ཤུག་གཅིག་ལ་ཨ་ལ་ས་ཀའི་Alaska་མི་ཌེལ་ཊོན་Middletonཟེར་བའི་མཚོ་གླིང་གི་རྒྱ་མཚོའི་ངོགས་རྐང་སྤོལ་ཞིག་རྙེད་ཡོད། སྦེཀ་སེ་ཊར་གྱི་བཟའ་ཟླ་དེ་ཉི་ཧོང་གི་བུ་མོ་ཡིན་པས། མོའི་རྐང་སྤོལ་སྟེང་གི་སློབ་གྲྭའི་མིང་སོགས་དང་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་འཁོད་པའི་ཉི་ཧོང་གི་ཡི་གེ་དེ་དག་བཀླགས་རྗེས་རྐང་སྤོལ་དེ་ཉི་ཧོང་ནས་མཚོས་དེད་ནས་ཡོང་བ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་། དེ་ཡང་ན་ནིང་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ནང་ཉི་ཧོང་དུ་ཚབས་ཆེའི་མཚོ་ཡོམ་(མཚོ་ན་མིད་)རྒྱབ་པའི་དུས་་མུ་ར་ཀ་མི་murakamiཟེར་བའི་བུ་ཞིག་གི་རང་ཁྱིམ་མཚོས་དེད་པའི་སྐབས་སུ་འཁྱེར་བ་ཡིན་འདུག བུ་དེས་ཉི་ཧོང་གི་གསར་འགོད་པར་རྐང་སྤོལ་དེ་གཏན་གཏན་ཁོ་རང་གི་རེད་འདུག་པ་དང་། རྐང་སྤོལ་འདི་ནི་༢༠༠༥ ལོར་རང་གི་གྲོགས་པོ་ཞིག་གིས་སྤྲད་ཚུལ་བརྗོད་འདུག གོང་གསལ་གནས་ཚུལ་དེ་དང་མཐུན་པ་སྔོན་བོད་ཁ་བའི་ལྗོངས་སུ་ཡང་བྱུང་འདུག་པ་བགྲེས་པ་ཚོ་ལས་བདག་གིས་ཐོས་གསལ་ལ། སྔོན་མ་ཀོང་པོ་བྲག་གསུམ་གྱི་མཚོའི་ནང་ནས་གཡག་འཁེལ་དང་སྦྲགས་མ་ཞིག་རྙེད་འདུག་ཅིང་། དེ་དུས་ལུང་པ་གཡས་གཡོན་གྱི་མི་ཚོར་གཡག་དང་འཁེལ་དེ་དག་སུའི་ཡིན་སྐད་ཆ་མང་པོ་དྲིས་ཀྱང་བདག་པོ་མ་བྱུང་སྟབས། གཡག་དེའི་སྲོབ་བཟོས་ནས་དེའི་སྟེང་འཁེལ་དང་བཅས་པ་བསྐྱལ་ནས་དགོན་པའི་སྒོ་ཁར་བཞག་པས། ཉིན་ཅིག་དེར་བྱང་གི་ཨ་ཕོ་ཧོར་ཞིག་མཆོད་མཇལ་ལ་སླེབས་སྐབས་གཡག་དང་འཁེལ་ཚང་མ་ངོ་ཤེས་འདུག དེ་ཡང་སྔོན་མ་ཞིག་ཨ་ཕོ་དེའི་བྱང་དུ་ཚྭ་ལེན་པར་བསྐྱོད་སྐབས་འཁེལ་དང་བཅས་པའི་གཡག་དེ་ནི་བྱང་གནམ་མཚོའི་ནང་ཤོར་བ་ཡིན་པ་བརྗོད་འདུག གྲོགས་པོ་ཚོས་སྐྱ་རེངས་དྲ་ཚིགས་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཕེབས་ནས་རྩོམ་ཡིག་གནང་རོགས།